Գլխավոր

Գլխավոր

"Նարցիս" հանդեսը կարող եք ձեռք բերել`

Press Stend-ի կրպակներում,

Երևանի գրախանութներում

Հղումը "Նարցիսին" պարտադիր է


Վահան ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

 

ՎԱՎԵՐԱԳՐՈՒՄ

Հա­ճախ զգում եմ, թե ինչ­պես Տե­րը` հա­մայն տի­ե­զեր­քի Արա­րի­չը իմ մի­ջո­ցով սկ­սում է գոր­ծել, իմ հա­յաց­քով դի­տել, լսել իմ ուն­կե­րով, իմ սր­տով սի­րել, այն­ժամ ես սկ­սում եմ ճա­նա­չել ինձ շր­ջա­պա­տող գո­յու­թյու­նը` ան­պար­փա­կե­լի, վիթ­խա­րա­կան:

Նման պա­հե­րին ես ըն­դար­ձակ­վում եմ անհ­նա­րի­նո­րեն` անց­յալն ու ապա­գան, ան­թիվ դա­րե­րի եր­թը` իր բո­լոր պա­րու­նակ­նե­րով` խտաց­ված տա­րա­ծու­թյան ու ժա­մա­նա­կի ինչ­-որ ան­հայտ տե­ղից գա­լիս լց­վում են իմ մեջ, ու ես ամե­նայ­նի կրողն եմ դառ­նում.

Այդ պա­հե­րին է, որ ես ակամա տես­նում եմ տա­փաստան­նե­րի ­հե­ռահարու­թյու­նը, օվ­կի­ա­նոսների վիթ­խա­րի ալե­բա­խու­մները, լսում եմ ան­տառ­նե­րի շա­ռաչ­յու­նը և ափիս շոշ­ա­փե­լի­քով տես­նում եմ ծա­ղիկ­նե­րի ծաղ­կու­մը, տի­ե­զեր­քի ա­նվերջու­թյու­նը, որ հառ­նե­լով ինքն իրե­նից ան­վերջո­րեն աճում և վե­րած­վում է դարձյալ նույ­նին` տիեզերքին: -

Ես միաժամանակ տևում եմ բո­լոր դա­րե­րում, լսում մա­հա­մերձ­նե­րի և ծն­վող­նե­րի ճի­չե­րը, ես անթ­վար­կե­լի, բազ­մա­թիվ եմ և բազմա­շերտ են իմ ըն­կա­լում­ները, այդ ամենից ինձ փր­կում է սե­րը` այն սի­րո առաս­պե­լա­կան պաշ­արը, որն Արա­րի­չը իրաց­նում է իմ երի­կամ­նե­րի ու սր­տի մի­ջո­ցով ու ես չեմ ճեղքվում, տրոհվում, վերածվում ոչն­չի...

Այդ­պի­սի զգա­ցում` զգացումի անթվարկելի բազ­մա­պատ­կում­ներ ու­նե­ցել եմ նաև մա­նկու­թյանս տա­րի­նե­րին, երբ հորս ժպի­տի առջևից մտ­նում էի քաղաքային շուկա, ուր մրգերի հա­սուն գուներանգներն ու բազ­մա­զա­նու­թյու­նը անհ­նա­րի­նու­թյան աս­տի­ճա­նի խթանում էին իմ ոգևոր­վող հո­գին: Պատանությանս տարիներին ևս հաճախակի ինձ այ­ցե­լում էր այդ զգա­ցու­մը, երբ մութ գիշ­ե­րով, կարծես ինչ-որ մեկից կանչ­վածի պես ոտնատակ էի տալիս քա­ղա­քիս փո­ղոց­նե­րը` ողբերգական և ան­պար­փա­կե­լի տխրության խուռներամը վրաս, երբ անակն­կալ թոքերս սկ­սում էին ընդլայնվել` ընդու­նե­լով իրենց հա­սա­նե­լիք թթ­ված­նի հար­յու­րա­պա­տի­կը և ես նո­րից զգում էի, որ ամենայն ինչ ես եմ, որ աշխարհի ծնունդն ու վախ­ճա­նը, քա­ղա­քակր­թու­թյունների աճը` դրա­նց ան­խու­սա­փելիո­րեն հաջորդող փլուզումներն ու կո­րուստ­նե­րը, երկ­րի և երկն­քի ողջ մշա­կու­թա­յին ծան­րա­բեռն­վա­ծու­թյունն իմ ներ­սում է` ոչ թվացյալ, այլ իրա­պես, ես անընդ­մեջ զգում էի իմ գեների առանձգակա­նու­թյունը` իմ ար­յան ու ջղերի խորքով: Համոզմունքներս ամրացան, երբ այդ օրե­րին պա­տա­հա­կան ըն­դա­ռաջ եկա մե­կին, նրան ըն­դա­ռաջ էի գնում Սուրբ Սար­գիս եկեղեցուց դուրս գալով` կար­ծես թե իր խորքից ելա­ծի նման: Հաղ­թան­դամ, քա­թա­նե զգես­տը հա­գին, մեկ աչքը ծովահենի նման կապած քարակոփ բան­վո­րի տեսքով մար­դը ինձ էր նա­յում ան­պա­րագ­րե­լի քնք­շու­թյամբ ու սի­րով: Ես ան­ցա իր կող­քով:

Շու­տով քսան­մեկ տա­րիս էր բո­լո­րե­լու:

 

***

 

Զարհուրելի շոգ էր. անշարժ օդի` հորիզոններ ներառած բյուրեղյա անշոշափելի ոսպնյակի խորքից թափանցելով, արևի շողերը` հազարապատիկ ուժգնությամբ խթանում, այրում էին երկրի` ինձ տեսանելի ողջ տարածքը:

Երևի այն­տեղ` Մի­ջա­գետ­քում, Եգիպտոսի ավա­զուտ­նե­րում, աֆ­րի­կա­կան տա­պում արևի ահագ­նա­կան ճի­րան­նե­րը հան­կարծական հասնելով` պատառոտում, խեղում, հոշ­ո­տում են ամենայն արա­րա­ծի, որն օր­վա այդ ժա­մին սխալ­մամբ հայտն­վել էր բաց երկն­քի տակ` դուրս գա­լով իր ծած­կույ­թից, լի­նի դա ավա­զուտ­նե­րում թրևող մո­ղես, փո­ղոց­ներն ընկած կա­տու կամ ջունգ­լի­նե­րի բա­ցատ­ներ ելած վայրի գոմեշ կամ առ­յուծ...

Եր­կիրն ար­դեն ինչ է, որ այ­րի, երկ­րի քա­մին, որ խո­ցի` մտա­ծե­ցի և ան­մի­ջա­պես զգա­ցի, հաս­կա­ցա, որ եթե այս­պես օտար­ված, եր­րորդ­ված եմ խոր­հում բա­նե­րի մա­սին, որոնք ահա թվում է շոշ­ա­փե­լի են անչափ, անմիջապես առնչվում են զգայարաններիս, և աչ­քե­րիս առջև տա­րած­ված ամենայն ինչ ձևում են ըստ իրենց սփռ­ման և փո­փո­խու­մի, նշա­նա­կում է, որ մեկ այլ բնու­թյուն կա իմ ներ­սում և այլ իրա­կա­նու­թյուն` այս շոշ­ա­փե­լիք­ից ան­կախ: Զգա­ցի, որ իրոք այդ­պես է. արևի հևքը չէր հան­դի­պում ինձ, նրա շո­ղե­րը չէ­ին այ­րում իմ մար­մի­նը, չէ­ին թա­փան­ցում ներս` վրդովելով իմ հո­գու` դժ­վա­րին տա­ռա­պանք­նե­րի, կյան­քի և մահ­վան ճանաչ­ման մի­ջոցով հաս­տատ­ված ան­պարփակե­լի խա­ղա­ղու­թյու­նը:

 

ՉԱՓԱԲԱԺԻՆ

Տուր ինձ քո ձեռ­քը, Հի­սուս և փր­կիր հո­գին իմ այս մեղկ կր­քե­րից. ես դի­մե­ցի քեզ բազ­մապա­տիկ ան­գամ­ներ և լոկ քո հե­ռա­վոր հա­յաց­քը զգա­ցի, որն ինձ հու­սադ­րում էր` թե ապա­գա­յում լավ է լի­նե­լու: Սա­կայն ես քո օգ­նու­թյան կա­րի­քը այ­սօր ու­նեմ, քան­զի խարխլ­ված են ար­դեն իմ հոգևոր տա­ճա­րի սյու­նե­րը և ես վտանգ­ված եմ նրա փլա­տակ­նե­րի տակ մնա­լ` հա­վի­տե­նա­պես` են­թարկ­վե­լով ներ­քին ան­դար­մա­նե­լի աղար­տու­մին:

Ես չեմ ցան­կա­նում ու­նե­նալ բա­րո­յա­կան կոր­ծա­նու­մի զգա­ցու­մը, որով­հետև մար­դու հո­գուն նրա հասց­րած վեր­քե­րը չեն դար­ման­վում և ամո­թի զգա­ցու­մը ինձ տան­ջե­լու է մշտն­ջե­նա­պես: Գո­յա­բա­նա­կան իմ փնտր­տու­քի խո­տո­րու­մը ինձ ներ­քաշ­ե­լու է տի­ե­զե­րա­կան ար­տա­քին ան­հայ­տու­թյան մեջ, որի ճա­նաչ­ման մո­լուց­քը ինձ չի թող­նե­լու վե­րա­դառ­նալ դե­պի քեզ, քան­զի իր վերջ­նա­կան չա­փա­բա­ժինն է լի­նե­լու` անընդ­հատ­յա գա­հա­վի­ժու­մը միևնույն ան­հայ­տու­թյան մեջ:

Դու, որ Պետ­րո­սին քո ձեռ­քը մեկ­նե­ցիր ջրե­րի վրա, օգ­նիր և ինձ այս դժ­վա­րին պա­հին, ոչ մի­այն իբրև Աստ­ված, որին փա­ռա­բա­նել եմ վերջ­նա­կան փր­կու­թյան հա­մար, այլ իբրև եղ­բայր, որի մա­տու­ցած զգացու­մը առա­վել է, քան սոս­կա­կան հնչ­յուն­նե­րը, թե­կուզ և ճշ­մա­րիտ փա­ռա­բան­ման: Եղ­բայր, եղիր ինձ հետ այս ճա­նա­պար­հին, թե իսկ կա­րո­ղա­նա­յի ան­գամ գո­հա­նալ մարդ­կա­յին ապ­րու­մի իմ օրա­պա­հիկ ստաց­ված­քով, ապա կր­կին չէի զս­պե­լու իմ ան­զուսպ ագա­հու­թյու­նը ավե­լին զգա­լու այս երկ­րա­յին եր­թի մեջ: Ես ցան­կա­նում եմ բազ­մա­կող­մա­նի, լի­ար­ժեք ըն­կա­լել իմ շուրջ եղա­ծը, որ­պես­զի առա­վել մեր­ձե­նամ Արար­չին, ով, կար­ծում եմ, փր­կում է անի­մա­ցին սր­տի անա­չա­ռու­թյան հա­մար, իսկ իմա­ցո­ղին` տվն­ջե­նա­կան գո­յի ան­հար­ցադր­վող հար­ցադ­րում­նե­րի մեջ ճշ­մա­րիտ ճա­նա­պար­հը ընտ­րե­լու կա­րո­ղու­թյան, որը ոչ թե ցու­ցադր­յալ մե­նաշ­նորհն է իմաս­տու­նի, այլև տան­ջա­լի ըն­թացք է ավե­լին ըն­կա­լող­նե­րի հա­մար, որոնք և առա­վել զրկ­ված­ներն են, քան­զի ի վի­ճա­կի չեն բա­վա­րար­վե­լու երկրի մարդու համար չա­փա­բա­ժին հանված զգացումների հա­նա­պա­զօր­յա նվի­րատ­վու­թյամբ...

***

Եր­կի­րը հեզ­հե­տե կոր­չում էր հա­յաց­քիս առջևից, ես կորց­նում էի նրան, իսկ վե­րում տի­ե­զերքն էր` իր ան­հաշ­իվ աստ­ղե­րի հա­րա­հոս հաս­տա­տու­թյամբ` աս­տե­ղա­յին թևածում­նե­րով, աստ­ղավիժում­նե­րով, և նրա նախկինում տե­սա­նե­լի հատ­վածն էր մի­այն ինչ­-որ չա­փով ծա­նոթ իմ զգա­յա­րան­նե­րին. մտքիս, զգա­ցում­նե­րիս շր­ջա­նա­կը նրա հետ ամ­բող­ջա­կան չէր` այնքա՛ն չէր, որ ինձ հետ միաս­նա­կան կյանք կազ­մեր, կեն­սա­պես շոշ­ա­փե­լի դառ­նար` գույ­նի, ծա­վալի, հուշի և ապ­րու­մի այն բազ­մա­բնույթ ելևէջնե­րով, որը մեզ հաս­տատ է պա­հում որևէ մի­ջա­վայ­րում...

Եր­կի­րը կոր­չում էր ամ­բող­ջո­վին, ապրումներս մարում էին, վե­րա­դառ­նալ էր պետք, վե­րա­դառ­նա՜լ, ինչ­պե՞ս, զգա­յա­րան­նե­րիս արթ­նաց­ման, ցա­վեց­նե­լու աս­տի­ճանի խթա­նման, տան­ջե­լու գնով մի­այն...

Առա­ջի­նը, որ ինձ հայտն­վեց` կնոջ մեր­կու­թյունն էր. մի­այն թե չկորչեր, չգնար, չանէանար կո­րե­րի այդ տա­քու­թյու­նը` ար­դեն իմ խոր­քերի անէ­ու­թյան մեջ. ամեն ինչ դեռևս կո­րած չէր` դաշ­տե­րի կա­նա­չու­թյու­նը, ցո­րե­նի ար­տե­րի անափ դեղինը, ծո­վի շա­ռա­չը. վե­րա­դառ­նում էի. հորս հա­յաց­քի ջեր­մու­թյունն էր, նրա ձայնի հրա­մա­յա­կան տաքը, որն ակա­մա հն­չեց իմ խոր­քում. ես չէի կա­րող ընդդիմանալ այդ կան­չին. հացի հիշ­ո­ղու­թյու­նը զարթ­նեց. մայրս այն­տեղ էր, այդ բույ­րի մեջ. աշ­խար­հի արևի տա­քու­թյու­նը ինձ ամ­բող­ջո­վին ներառեց իր խոր­քում. երկ­րում էի...

ՍԵՎԱՀՈՂԵՐԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

Երկ­րա­յին կյան­քի շա­րու­նա­կա­կան եր­թը, մարդ­կու­թյան ողջ ըն­թաց­քը իր կազ­մա­վոր­ման օրե­րից` հան­դարտ, ան­վեր­ջա­կան սևահո­ղե­րի որոնումի պատ­մու­թյուն է:

Իմ ներ­սով ան­վեր­ջո­րեն սևահո­ղեր են անց­նում, որոնք հան­գիստ են բե­րում եր­կա­րատև դժ­վա­րու­թյուն­նե­րից պա­տու­հաս­ված հո­գուս: Սևահո­ղեր, որ­պես զգա­յա­կան տե­սիլ, որ­պես այս­տե­ղա­յին կյան­քի շարժ­ման, առա­ջըն­թա­ցի ճշ­մա­րիտ դր­դա­պատ­ճառ և հիմք:

Ազ­գե­րի ձևավոր­ման պատ­մու­թյուն, - սևահո­ղե­րի, հս­կա­յա­կան ցանք­սա­տե­ղի­նե­րի, պտ­ղած այ­գի­նե­րի պատ­մու­թյուն, եզ­նե­րի ու զվարակնե­րի ան­վեր­ջա­կան եր­թի պատ­մու­թյուն: Իմ ներ­սով պա­տե­րազմ­ներ են անց­նում, ազ­գեր և ցե­ղախմ­բեր` սևահո­ղեր ու­նե­նա­լու ցան­կու­թյամբ:

Ազ­գե­րի ձևավոր­ման պատ­մու­թյուն` հս­կա­յա­կան հո­ղակ­տոր­նե­րի առանձ­նաց­մամբ, դժ­վար` տասն­յակ, հար­յու­րա­վոր սե­րունդ­նե­րի փո­փո­խու­մով` շար­վեշ­ար, հա­մա­խումբ, ճա­նա­պարհ­նե­րին տկա­րա­ցողն­րի մարմ­նի վրա­յով ըն­թա­ցող­նե­րի եր­թով: -

Ազ­գե­րի ձևավոր­ման պատ­մու­թյուն է:

Սևահո­ղե­րի պատ­մու­թյուն` ծաղ­կած այ­գի­նե­րի, հասկած ար­տե­րի, սով­յալ­նե­րի ու սո­վի պատ­մու­թյուն, աղետ­յա­լի և աղե­տի պատ­մու­թյուն:

Իմ ներ­սով սևահո­ղեր են անց­նում, սևահո­ղե­րի մի­ջով Շեքս­պիր­ներ, Լե­ո­նար­դո­ներ են գնում կորստ­յան` ընդ­հան­րա­կան կյան­քի պատ­մու­թյուն է, ո՛չ առանձ­նա­կան մե­կի, ան­կա­նոն, փո­փո­խա­կան, Աստ­ծո ներ­սով անց­նող պատ­մու­թյուն է...

Հռո­մի պա­պի պատ­վե­րը կար, եկե­ղե­ցու պատ­վե­րը կար, զգա­ցող վիթ­խա­րին, վիթ­խա­րի­նե­րը կա­յին` ֆրես­կո­ներ, կտավ­ներ, հաղ­թա­կան ար­ձան­ներ, գույ­ներ, գույ­ներ, գույ­ներ - Վե­րածննդ­յա՛ն ար­վեստ: -

Շեքս­պի­րը կա՛ր, թատ­րո­նը կար, ող­բեր­գու­թյուն­նե­րի պա­հան­ջար­կը` հինգ մա­սա­նի ող­բեր­գու­թյուն­նե­րի` կար, գրա­կա­նու­թյան պատ­մու­թյուն, մշա­կույ­թի պատ­մու­թյուն:

Պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ­ներ են, զր­կան­քի, սո­վի - Շեքս­պիր­ներ, Լե­ո­նար­դո­ներ, Տոլս­տոյ­ներ, սևահո­ղե­րի մի­ջով` ան­վե՛րջ, ան­վե՛րջ, ան­վե՛րջ - ան­հայ­տու­թյուն... ո՞վ է կա­նո­նա­կար­գո­ղը...

Իմ մի­ջով սևահո­ղեր են անց­նում, - քա­րե կուռ­քեր, լլկ­ված կա­նայք, խե­ղան­դամ­ված այ­րեր, - տկար­ներ ու զո­հեր են անց­նում:

Աստ­ծո խոս­քը` Ի՛ր խոս­քը պա­տե­րազմ­նե­րով անց­նող­նե­րի հա­մար, այ­րի կնոջ և դա­տա­խա­զի հա­մար, որ­բի և խոշ­տան­գո­ղի հա­մար, ան­մա­քուր­նե­րի մաքր­վե­լու հա­մար:

Աստ­ծո՛ խոս­քը` Մով­սե­սի օրեն­քը մա­նուկ երկ­րի հա­մար` ա՛յդ հաս­կա­ցող­նե­րի, այդ­պե՛ս հաս­կա­ցող­նե­րի հա­մար, - ըն­թաց­քի մեջ եղող­նե­րի, սևահո­ղե­րով անց­նող­նե­րի հա­մար:

Աստ­ծո խոս­քը` Քրիս­տո­սի խոս­քը ազ­գե­րի հա­մար, մար­դու հա­մար, խա­ղա­ղու­թյամբ աշ­խարհ պա­հե­լու հա­մար:

Սևահո­ղեր են անց­նե­լու ծաղ­կած այ­գի­նե­րի, խարկ­ված դաշ­տե­րի, տե­րու­թյուն­նե­րի և ազ­գե­րի վրա­յով...

 


 

ՄԵՐՈՒԺԱՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆ

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆԸ ՄԻԱԿ ՏԵՂՆ Է, ՈՒՐ ՆԱ ԿԱՐՈՂ Է ԼԻՆԵԼ

Երբ ճա­նա­չես նրան, պի­տի ափ­սո­սաս առանց իրեն ապ­րածդ ժա­մա­նա­կը: Ոչ որ` հա­պա­ղել ես հա­ղորդ­վե­լու առանձ­նա­կի ճա­նա­չում­նե­րի իր ըն­թաց­քին և բնավ ոչ նրա հա­մար, որ ուշ­ա­ցու­մով տր­վեց քեզ այն, ինչն օր­վա մեջ հա­ղոր­դա­կից հո­գի­նե­րի բա­նաս­տեղծ տղեքն են տա­լիս մեկ-­մե­կու: Ափ­սո­սանք է, որ չի­մա­ցար` թեք տե­ղանք է ըն­կե­րը քո, վե­րում` մա­տուռ, ուր պի­տի մոմ հիմ­նած լի­նե­իր և չես հիմ­նել...

Իր պատ­կե­րում­նե­րը վե­րից են գա­լիս, ուր­կից եր­կինքն ու հո­ղը մոտ են հա­վա­սա­րա­պես` «մարմ­նա­հան­դերձ հե­ռու­նե­րից»:

Նկա­տում եմ շա­ռա­չուն գն­դեր` բաց հո­րի­զո­նում

տի­ե­զերք­նե­րի,

Որոնք գա­լիս են հրով ներ­կե­լու ար­ձակ ջրե­րը

Օվ­կի­ա­նոս­նե­րի:

Մարդ­կա­յին գո­յի տե­ղադ­րու­մը մե­տա­ֆի­զիկ եզ­րույթ­նե­րից ներս` իր ու­ղին է: Երբ առի­թը գա, գու­ցե և քեզ ասի. իր խոսքն է իմ լսա­ծով.

- Մեր մեկ կրուն­կը չար­քի երա­խում` մեր ար­յու­նով այն­քան ժամ պի­տի խաբ­վի, մինչ մենք կհաս­նենք մեր բա­ժին տե­սա­նե­լիք հո­րի­զոն­նե­րին:

Այս բա­նաձևու­մը իր միտ­քը դարձ­նում է սևեռուն և իր բա­նաս­տեղ­ծա­կան խոս­քի հո­ղե­ղեն իրո­ղու­թյունն հենց իրեն` բա­նաս­տեղ­ծին դարձ­նում է ցու­պը ձեռ­քին ժա­մա­նակ­ներն ան­ցած մի մե­նա­վոր: Քան­զի այս­տեղ` տե­սա­նե­լի հայտ­նի ցա­ծում «Աստ­ված տես­նում էր ջա­հել կյան­քին մո­տե­ցող մա­հը` օր և ամիս և ամեն ժամ` և չկան­խեց»:

Մարդ-­ճա­կա­տագ­րի վրա Աստ­վա­ծա­յին ներ­գոր­ծու­մի վիթ­խա­րի ան­հայտ­-ան­բե­կա­նե­լին բա­ժին հա­սավ նրան ապ­րե­լու և վաղ բա­ժին հա­սավ.

Իմ տխ­րու­թյու­նը.... անհ­նա­րին....

Բա­նաս­տեղ­ծու­թյան այս պարզ տո­ղը ցն­ցել է ինձ մինչև հո­գուս խոր­քը: Սոս­կա­լի մի չափ մար­դու ներ­սում կրե­լու հա­մար ին­քը` իրեն: Ով ճա­նա­չել է ան­դառ­նա­լի կորս­տից հե­տոն, գի­տե ար­դեն` այդ­ժամ ներ­կան դառ­նում է սոսկ հիշ­ո­ղու­թյուն և էլ ոչինչ, ու­րիչ` ոչինչ: Բայց բա­նաս­տեղ­ծու­թյու­նը չի կա­րող տևել այն­տեղ, ուր մար­դը կորց­րել է ամեն բան: Եվ հիշ­ո­ղու­թյու­նը, որ սկ­սում է դան­դաղ դե­պի մար­դը գա­լով, ապ­րել նրա հետ: Հիշ­ո­ղու­թյու­նը փր­կա­րար և սա­կայն ճշ­մար­տու­թյան մո­տա­վոր ապ­րում է: Ահա իր մի­ա­տո­ղը, վեր­նագր­ված.

Գե­րեզ­մա­նի առջև

Սա իրա­կա­նու­թյունն է, սա ճշ­մար­տու­թյու­նը չէ:

Եվ հե­տո մի քա­ռա­տող.

Այս­քա­նը բա­վա­կան է, Տեր,

Էլ մի( առաջ­նոր­դիր իմա­ցու­թյան,

Չէ՞ որ իմա­ցա­ծիս մեծ մա­սը, Տեր,

Քո իմա­նա­լու բանն էր մի­այն...

Եվ այս­տեղ պի­տի աս­վի. որևէ մե­կը` ըն­կեր, ըն­թեր­ցող, թե մե­կը նրան­ցից, ով դեռ նոր է ճա­նա­չե­լու բա­նաս­տեղ­ծին, հարկ է, որ տար­բե­րա­կի բա­նաս­տեղ­ծի խո­րատ­նե­րում իր առանձ­նա­կի կեն­սագ­րու­թյունն ու դրոշ­մը ձևավո­րած բա­ռը նույ­նա­նուն հն­չո­ղու­թյան մեկ այլ բա­ռից, քան­զի հենց ի(ր  ան­հա­տա­կան բառն է հնա­րա­վո­րու­թյուն տվել նրան հայտն­վե­լու նա­րե­կա­ցի­ա­կան զո­հո­ղու­թյուն­նե­րի տա­րած­քից ներս, հա­վա­տամ­քի և տր­վա­ծու­թյան բա­խում­նե­րում: Շեշ­տում­նե­րից մինչև ,շա­ռա­չուն գն­դե­րի­ե ան­բառ հե­ռուն:  ոս­քի ճշգ­րիտ տո­նայ­նու­թյան և ռիթ­մա­կան բա­ցա­ռիկ հս­տա­կու­թյան, իր բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րից մինչև պի­ես­ներն ու իր ամեն գրա­վոր խոս­քը` տա­րա­ծու­թյուն և( ժա­մա­նակ և( ֆա­բու­լա` այս սյու­նե­րի վրա են կան­գուն:

Տե­սել եմ, ինչ­պես տր­ված ու­րիշ­ի տո­ղին, ոգևորու­թյան իր շեշտ ու հան­գով բա­նաս­տեղ­ծու­թյու­նը տա­րել է առաջ և մեկ էլ հան­կարծ կանգ է առել, որով­հետև հան­դի­պել էր խր­թին բառ­-ար­գել­քի, որ տեղ չու­ներ հն­չո­ղու­թյամբ իր շուր­թե­րին: Եվ այս­տե­ղից` բա­նաս­տեղ­ծա­կա­նի իր լսո­ղու­թյու­նը բա­ռե­րից վեր լռու­թյունն է ձևավո­րում և ին­քը սոսկ կա­մեր­տոն է ճշգր­տու­մի:

Ըն­կեր­նե­րի հետ հան­դիպ­ման պա­հին ամե­նից շատ ոգևոր­վածն ինքն է լի­նում, քան­զի ինքն է իր ներ­սում ըն­կեր­նե­րից առա­ջի­նը բա­ժան­վո­ղը: Քան­զի նա­խընտ­րում է նա­խա­ծին իրո­ղու­թյուն­նե­րի ամա­յի հե­ռուն: Եվ այդ­պես է ար­դեն վա­ղուց` հարթմ­նի իր գիշ­եր­նե­րի լու­սա­ցու­մից մինչև կար­ճատև քու­նը:

Բա­նաս­տեղ­ծու­թյու­նը մի­ակ տեղն է, ուր նա կա­րող է լի­նել: Սա մի­ակ տեղն է, ուր ին­քը կա­րող է մի­այ­նակ մնալ, որով­հետև ապ­րե­լու մնա­ցած բո­լոր ձևերը նրան ցավ են պատ­ճա­ռում:

Գա­լով ըն­կե­րոջս բա­նաս­տեղ­ծա­կան մի­ա­տո­ղե­րին և երկ­տո­ղե­րին, պի­տի մեջ­բե­րեմ չի­նա­կան հայտ­նի զրույ­ցը: Եվ քա­նի հե­րո­սի անու­նը չեմ հիշ­ում և իմաս­տը իմ բա­ռե­րով պի­տի շա­րադ­րեմ, ան­վա­նենք նրան` Լաո Շին Վար­պետ:

Եվ ու­րեմն. աստ­վա­ծա­յին շնորհ ու­ներ Լաո Շի­նը: Նրա ձեռ­քե­րում ցին նվա­գա­րա­նը խո­սուն մար­մին էր դառ­նում: Նրա մատ­նե­րը թեթև ու վարժ սա­հում էին նվա­գա­րա­նի գրի­ֆի եր­կայն­քով, իսկ նվա­գա­րա­նից ել­նող մե­ղե­դին, ոնց վա­յել էր հա­մայն Չի­նաս­տա­նում գոր­ծող օրեն­քին, գույնզ­գույն սա­թի փայլ ու­ներ և իր մեղ­մա­լիք ճոճ­քը հասց­նում   էր մար­դուն մինչև հա­վեր­ժա­կան հո­րի­զո­նի հե­ռուն: Գյու­ղում բո­լո­րը զմայ­լան­քի մեջ էին հայտն­վում նրա նվա­գից, մինչ­դեռ Լաո Շին Վար­պետն ան­դա­դար նվա­գում և դեռ բան էր փնտ­րում: Մի օր էլ բո­լո­րը զար­ման­քով տե­սան, որ Վար­պե­տը սա­թե ճոճ­քա­լիք մե­ղե­դին և մատ­նե­րի վիր­տու­ոզ ճար­տա­րու­թյու­նը մի կողմ թո­ղած, առա­վո­տից մինչ իրի­կուն սոսկ մեկ հնչ­յուն էր նվա­գում` խո­րա­սույզ ու ինք­նա­մո­ռաց: Լսում էին նրան, անց­նում-­դառ­նում, չէ­ին ընդ­հա­տում, հար­ցեր չէ­ին տա­լիս: Մար­դիկ զար­մա­նում էին ու սպա­սում Լաո Շին Վար­պե­տի կեր­տած մե­ղե­դի­նե­րի վե­րա­դար­ձին: Բայց նա շա­րու­նակ նույնն էր նվա­գում` մեն մի հնչ­յուն: Եվ մի օր էլ Լաո Շին Վար­պետն իս­պառ լռեց և այլևս չէր հայտն­վում մարդ­կանց աչ­քին:

Նա հա­սել էր կա­տա­րե­լու­թյա­նը....

Ան­դին հե­ռու­ներն ու այս­տե­ղից երևացող «շա­ռա­չուն գն­դե­րը» այն մտա­յին մեր­ձե­ցում­ներն են, որոնք իրենց մեջ երկ­րա­յին լռու­թյան հնա­րա­վո­րու­թյուն են պա­րու­նա­կում: Մարդ-­մո­լո­րակ-­բա­նաս­տեղ­ծի տա­րա­ծումն այս հո­րի­զոն­նե­րում բա­բա­խու­մի իր ձայնն ու­նի, որ մենք լսում ենք եր­բեմն իր բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րի ըն­դեր­քում...

 

Վա­հան Վար­դան­յա­նը հի­սուն տա­րե­կան է: Շնոր­հա­վո­րենք իր ծե­րու­թյան ջա­հե­լու­թյունն ապ­րող մեր ըն­կե­րո­ջը և ասենք` փառք Աստ­ծո...

 

 

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆԻ ՓՈԽԱՐԵՆ



Անգլիական կայսրությունը ձեռքի ափով կնոջ մարմինը շոյելու և ճանաչելու պես, աշխարհի մայրցամաքները և օվկիանոսները շոյեց. ադամանդի ճշգրիտ մաքրությունը և աննշան գունափոխումը ճանաչեց, հնդկացուն և հաբեշին ճանաչեց, ճանաչեց անթիվ ազգերի և այդ ամենքի արհեստներն ու մյուս գործերը իմացավ։ Այս ամենը՝ ներառյալ մեկ ունցիա մետաղականի արևերես ելած արկածախնդիր ոսկեփայլը և Կարիբյան ավազանի մարմարի գունափոխուն հաճությունները, իր բանաստեղծի զգայատուփի մեջ տեղադրեց։
Ռուսական տարածքներում կատարվող հազարաշարան, դարս առ դարս փոփոխությունների մեկ օրը՝ իր ոճիր ու պատիժով, դեպքերի բազմաշերտ հաջորդականությամբ, ապագայի համար դեռ նոր ծիլ տվող գաղափարի՝ հոգու թե աշխարհային հեղափոխության սերմով և արդեն ժողովելու հասած բերքի տտիպով թե հացահամով, բոյարի տան հինգ հայաստանաչափ տարածքի տնտեսվարական կառավարմամբ՝ մեր երևութական, առօրեական կյանքի քանի տասնամյակը կկազմեր։
Սակայն մենք էլ գրականություն ունեցանք՝ մեկ Նարեկացիով և Թումանյանի մեկ տասնյակ քառյակներով գրական սանդղաշարի բարձրակետային արժեքում ոչ պակաս, քան Շեքսպիրի և Տոլստոյի հայրենիքները:
Պահպանենք և սնենք հոգևոր-կայսերական մեր գենը՝ հաջորդին փոխանցելու համար...


Գործադիր տնօրեն,
Գլխավոր խմբագիր Վահան Վարդանյան





Ինչո՞ւ «Նարցիս» ...

Ս. Վ. - Իր առողջ դրսևորման մեջ արվեստագետը մշտապես հակված է իր ներքին հայելուն և մեզ մատուցում է հենց այն արտացոլքը, որին անպայման ինքը առաջինը պիտի սիրահարված լինի: Եթե ոչ` ինչպե՞ս կհամարձակվի այն մատուցել հազարներին: Սա Նարցիսի ցանկալի մեկնաբանությունն է, որն ամրակայված է շատերի մոտ, թեպետ կան նաև այս երևույթի չափազանցված արտահայտությունները: Տեսակետը, թե մարդը առասպելի Նարցիսի պես անկարող է արձագանքել մեկ այլ մարդու կամ սիրել մեկ ուրիշի, ամուլ է, և այդպես մտածողին կարելի է կարեկցել միայն: Սա հոգեբանական բարդույթ է, որը համամարդկային է ու վերժամանակային: Պարզ, բայց անվերջանալի թեմա, որը չի վրիպել ոչ մի մեծ արվեստագետի, փիլիսոփայի աչքից: Բազում գործեր կան թե՛ կերպարվեստում, թե՛ գրականության և թե՛ երաժշտության մեջ: Սրանով զբաղվում են նաև հոգեբույժները, հոգեբանները և հավատում, որ լավ հոգեթերապիայի միջոցով կարելի է մասամբ ապաքինել կրկնակի մենությունից տառապող հիվանդագին Նարցիսին (մեկը մեզ տրվում է ժառանգաբար): Ավելացնեմ, որ վերնագիրն ընտրվեց հինգ րոպեում: Մինչ այդ հարյուրավոր վերնագրերի հետ մտել էի անկողին և առավոտյան արթնացել արդեն ձանձրացած: Այսպիսի բնավորություն ունեմ: Նարցիսը ծնվեց պահի մեջ, ինձ հետ անցավ գիշերի միջով և առավոտյան արթնացավ ինձնից առաջ: Հասկացա անմիջապես` ինքն է: Խմբագրությունը դիմադրեց, բայց ես պնդեցի` ելնելով տնօրենի իմ իրավունքից: Հետագայում սրտապնդվեցի նաև ինձ համար կարևոր մարդկանց հանկարծակի ոգևորությունից` մի պահ մտածելուց հետո: Իսկ Վարուժան Վարդանյանը, որի արվեստն ու մտածողության երանգը ինձ համար թանկ են ու հոգեհարազատ, հենց առաջին իսկ հանդիպման ժամանակ մի քանի րոպեում` հընթացս, իր ծնկի վրա ստացավ ամսագրի լոգոն, որն իր մեջ կկրի այդ պահի հոգևոր եղբայրության թրթիռը:
Գրական բարձր ճաշակ: Բնատուր զգայական շնորհ: Խոսքի կուլտուրա: Գրողի և մտավորականի հստակ կեցվածք: Պատասխանատվության զգացում` հանդեպ իր արտաբերած բառը: Թվացյալ խաղաղ բնույթի մեջ ծայրահեղորեն ոգևորվելու հատկություն: Լավը, կարևորն անմիջապես նկարագրելու և իր վերաբերմունքն արտահայտելու մղում: Սրանք շատ եմ կարևորում նորընծա ամսագրի կայացման համար:
Հիմնադիր Սոնա Վան


 

- Մենք հենց սկզբից ենք հրաժարվում ամսագիրը հսկողի դերից: Սա մեր գործը հեշտացնում է: Ամսագրային նյութերի առումով միակ պատասխանատուն գլխավոր խմբագիր Վահան Վարդանյանն է` գրական մի քանի մրցանակների տեր բանաստեղծ, առողջ, թարմ մտածողությամբ, որի խոսքը ոգևորության պահերին ստեղծագործական հարահոսի է նման: Նա շատ բան ունի ասելու: Հույս ունենք, որ նա ճիշտ խմբագրակազմ կընտրի և իր շուրջը կհամախմբի ստեղծագործ ու ամսագրի ճակատագրով մտահոգ մարդկանց:

Նուբար Ջանոյան



 

ՆՈՐ ՄՏԱՀՂԱՑՈՒՄՆԵՐԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ՃԱՆԱՊԱՐՀԻՆ

Մեր գր­չա­կից ըն­կե­րը, բա­նաս­տեղծն ու գրա­կան գոր­ծի­չը՝ Վա­հան Վար­դան­յա­նը, իր 50-ամ­յա­կի շե­մին է` տա­ռա­պան­քով ու փոր­ձա­ռու­թյամբ ամ­րա­ցած, աստ­ղա­ճա­կատ ու ար­քե­նի։ Այդ­պես վաս­տա­կած այ­գե­պանն է կանգ­նում իր ծաղ­կած այ­գու գլ­խին և իր սր­տի ջեր­մու­թյու­նը, սերն ու գուր­գու­րանքն է փո­խան­ցում՛ մարդ­կանց ու աշ­խար­հին։ Ապ­րել դժ­վար կյան­քով, հաղ­թա­հա­րել տք­նան­քի ու նվի­րու­մի ան­վեր­ջա­նա­լի թվա­ցող կեռ­ման­ներ, բայց վայրկ­յան իսկ հա­յաց­քը չկտրել լույ­սի շա­ռա­գույն առա­գաստ­նե­րից, հա­ջող­վում է մի­այն եզա­կի­նե­րին։ Հենց բա­նաս­տեղ­ծի ան­կոտ­րում կամ­քը, փոր­ձա­ռու­թյունն ու ճաշ­ա­կը պի­տի զո­րակ­ցե­ին Վա­հան Վար­դան­յա­նին, որ նա հայ գրի ու մշա­կույ­թի հա­մար դժ­վա­րա­գույն մի ժա­մա­նա­կում հա­վա­տար իր երա­զին, հա­վա­տար անմ­նա­ցորդ ու ան­ձան­ձիր, որ այդ երա­զի ճա­նա­պար­հին հղաց­վեր ու կա­յա­նար “Նար­ցիս” գրա­կան-­գե­ղար­վես­տա­կան, մշա­կու­թա­յին ամ­սա­գի­րը։ Եվ այդ նվի­րա­կան գոր­ծի ճա­նա­պար­հին, բաց­ված յու­րա­քանչ­յուր էջի վրա Վա­հան Վար­դան­յա­նը պի­տի սեր ու սիրտ դներ, ինչ­պես սեր ու սիրտ էր դրել իր բա­նաս­տեղ­ծա­կան յու­րա­քանչ­յուր տող ու պատ­կե­րում։ Վա­հան Վար­դան­յանն այն մտա­վո­րա­կան­նե­րից է, ով­քեր հա­վա­տա­ցել ու հա­վա­տում են բա­ռի մո­գա­կան ու­ժին, և ում մեկ բառն իսկ բա­վա­կան է, որ ետ քաշ­վեն երկ­վու­թյան ու կաս­կա­ծի, խլու­թյան և համ­րու­թյան պատ­նեշ­նե­րը, և տա­րա­ծու­թյու­նը լց­վի արար­ման բերկ­րան­քի աղա­ղակ­նե­րով։ Տոհ­միկ հա­յի, հա­վա­տա­վոր բա­նաս­տեղ­ծի և գրա­կան նվիր­յալ գործ­չի իր յու­րա­քանչ­յուր քայ­լը Վա­հան Վար­դան­յա­նը զու­գակ­ցել է լա­վի ու բա­րու, լույ­սի ու գե­ղեց­կու­թյան եր­թի հետ։ Հոգ­սի ու տա­ռա­պան­քի գիշ­եր­նե­րի մի­ջով, բարձր գե­ղեց­կու­թյա­նը ի խույզ, մեր գր­չա­կից ըն­կե­րը եր­բեք չե­րե­րաց, դժ­վա­րու­թյուն­նե­րի դեմ եր­բեք չընկր­կեց և գրա­կան գործ­չի իր ճա­նա­պար­հը ան­ցել ու անց­նում է մա­րա­թոն­յան վա­զոր­դի վճ­ռա­կա­նությամբ։ Ցա­վոք, վեր­ջին տաս­նամ­յակ­նե­րը, հատ­կա­պես` հոգևոր առում­նե­րով, մշա­կու­թա­յին բարձր ար­ժեք­նե­րի ու­րաց­ման ժա­մա­նակ­ներ եղան, բայց այն, ինչ իբրև բա­նաս­տեղծ և իբրև գրա­կան գոր­ծիչ, իր տա­ղան­դի, հա­մա­ռու­թյան և ինք­նա­զո­հու­թյան գնով հասց­րեց փր­կել Վա­հան Վար­դան­յա­նը, ան­չա­փե­լի է։ Ասու­րա–­բա­բե­լա­կան խոս­քի կո­ղոպտ­ված, լռեց­ված, ամա­յա­ցած ամ­բար­նե­րի կող­քին, չգի­տես ինչ հրաշ­քով ան­խա­թար ու կան­գուն մնա­ցած հայ խոս­քի ամ­բար­նե­րը մի գիշ­ե­րում ներ­սից ու դր­սից սկ­սե­ցին քայ­քայ­վել, և Վա­հան Վար­դան­յա­նը այն եզա­կի­նե­րից էր, ով­քեր կանգ­նե­ցին դի­մա­դիր։ Եվ տո­տալ ավե­րու­մին դի­մա­կա­յե­լու կո­չով Վա­հան Վար­դան­յա­նը դի­մեց իր գրչա­կից­նե­րին, մեզ՝ բո­լո­րիս։

“Նար­ցիս” հան­դե­սի խմ­բագ­րա­կազ­մը ջեր­մո­րեն շնոր­հա­վո­րում է գլ­խա­վոր խմբագ­րին, բա­նաս­տեղ­ծին, լի­ա­հույս լի­նե­լով, որ նոր ծրագ­րե­րի, նոր մտահ­ղա­ցում­նե­րի իրա­կա­նաց­ման ճա­նա­պար­հին Վա­հան Վար­դան­յա­նը մնա­լու է նույն վճ­ռա­կա­նը, անխտ­րա­կանն ու անվ­րե­պը։

 

 

“Նարցիս” հանդեսի խմբագրակազմ.

ՍՈՆԱ ՎԱՆ

ՇԱՆԹ ՄԿՐՏՉՅԱՆ

ԱՐՏԱՇԵՍ ԱՐԱՄ

ԱՐՄԵՆ ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

ԿԱՐԵՆ ՄԿՐՏՉՅԱՆ

ԱՐՄԵՆԱԿ ՂԱԶԻՆՅԱՆ

 

Սոնա ՎԱՆ

ՏԱՐՕՐԻՆԱԿ ԸՆԹՐԻՔ

Վահան Վարդանյանին

Հերոսը ես չե՞մ իրականում

որ դիմացել եմ հեղմանը քո վայրենի

ու որսացել ճիգիս ճշգրիտ կորագծով

քո նախնական ցավի ձայնը քաոսի մեջ

հստակ ու անճաշակ ինչպես ազատվող Հոր

առաջին ճիչ ինչպես գոռոց

ե՞ս չեմ հաղթահարել արդյոք

էությանդ աղմկալի տրոհումը բառի

գոյությանդ շքերթը երկակի

զույգ աչքերիդ անշարժ հայելու մեջ

սանձելով էությունդ անհայտ

բառերիս միամիտ շխկշխկոցով

գնա՛ ու մի՛ թող հասցեն հավերժության

ես կվերադառնամ այնտեղ համրաքայլով

ինչպես հանցագործը հանցանքի վայր

և կսրբեմ տիեզերքը ճոռոմ

փեշիս ծայրով

բոլոր հետքերից քո մեղքերի

ի՞նչ ես ցանկանում որ հիանամ

հանճարի անդուր հռհռոցով

քո մտքերի հսկա թռչունների

ահեղ թևաբախումների ռիթմով

ասթմատիկ տիեզերքի շնչառությամբ

ե՞ս չեմ դիմադրել լուռ հորդահոսին քո ընկնավոր

իմաստության գետի փրփրաբերան

զառանցանքին Տիրոջ

արյանդ մեջ

ինչպես նախնական ցավ

ունայնության դատարկ խոռոչի մեջ

ընդունենք Հայրն է խոսում քո շուրթերով

կամ եկել ես ահա` երկրորդ անգամ

ինձ այսուհետ ի՞նչն է զարմացնելու

ո՞ւմ եմ սպասելու ես... մտածե՞լ ես

հ.գ.

վաղը համրաքայլով բալետային

կատվի հիշողությամբ

նախքան ընթրիքը նոր

ես կդառնամ կրկին

օվալ սեղանիդ մոտ

ինչպես հանցագործը հանցանքի վայր



Copyright © 2013 NARCIS - HANDES. All Rights Reserved..